1. Nguyên nhân gây mất thính lực
Nguyên nhân gây mất thính lực rất đa dạng, bao gồm yếu tố môi trường, tuổi tác, di truyền và các bệnh lý liên quan đến tai hoặc toàn cơ thể. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:
Do tiếng ồn
Tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn lớn và kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây mất thính lực. Điều này có thể xảy ra khi làm việc trong môi trường ồn ào, sống gần đường giao thông, sân bay, khu vực có âm nhạc lớn, hoặc sử dụng tai nghe ở âm lượng cao trong thời gian dài. Tiếng ồn mạnh gây tổn thương các tế bào lông trong tai, làm thính lực giảm dần và có thể dẫn đến mất thính lực vĩnh viễn.
Do tuổi tác
Quá trình lão hóa tự nhiên khiến chức năng của các tế bào lông trong ốc tai suy giảm. Khoảng một phần ba người lớn tuổi bị mất thính lực, và tỷ lệ này tăng dần theo tuổi tác.
Do bẩm sinh
Khiếm thính bẩm sinh xuất hiện từ khi trẻ mới sinh. Trung bình, cứ 1.000 trẻ thì có 4–5 trẻ bị khiếm thính bẩm sinh, trong đó 1–2 trẻ bị khiếm thính nặng. Nguyên nhân có thể do di truyền, nhiễm trùng trong thai kỳ hoặc các vấn đề phát triển tai trong giai đoạn bào thai. Khiếm thính bẩm sinh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, sự phát triển và tâm lý của trẻ, nên cần được phát hiện sớm để can thiệp kịp thời.
Do di truyền
Mất thính lực có thể di truyền qua nhiều thế hệ. Khoảng 75–80% các trường hợp là di truyền theo gene lặn, và 20–25% theo gene trội.
Do các vấn đề ở tai
Các bệnh lý như tích tụ ráy tai, nhiễm trùng tai, thủng màng nhĩ, phát triển xương bất thường hoặc xuất hiện khối u trong tai đều có thể làm giảm hoặc mất khả năng nghe.
Do thuốc
Một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc kháng sinh nhóm aminoglycoside, thuốc điều trị ung thư hoặc thuốc tim mạch, có thể ảnh hưởng đến tai và gây mất thính lực. Trong một số trường hợp, tình trạng này sẽ cải thiện khi ngừng thuốc, nhưng cũng có trường hợp bị mất thính lực vĩnh viễn.
Do chấn thương
Tai nạn, đặc biệt là chấn thương gây vỡ xương sọ hoặc thủng màng nhĩ, có thể dẫn đến mất thính lực nghiêm trọng.
Do các bệnh khác
Một số bệnh lý toàn thân như viêm màng não, tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh về thần kinh hoặc u não có thể gây tổn thương đến cơ quan thính giác và dẫn tới mất thính lực.
2. Triệu chứng của mất thính lực
Triệu chứng của mất thính lực rất đa dạng, có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển từ từ theo thời gian. Nhiều trường hợp, thính lực giảm dần mà người bệnh không hề nhận ra, chỉ đến khi ảnh hưởng rõ rệt đến giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày mới phát hiện.
Người bị mất thính lực thường khó nghe rõ các âm thanh nhỏ hoặc âm thanh ở khoảng cách xa, chẳng hạn như tiếng thì thầm hoặc tiếng nói trong môi trường yên tĩnh. Một số người có cảm giác mọi người xung quanh đang nói thầm, người trong gia đình phải nói to hơn, hoặc nghĩ rằng điện thoại, tivi đã cũ và cần thay mới.
Dấu hiệu ban đầu thường là khó nghe các âm có tần số cao, như giọng trẻ em, phụ nữ, hoặc các âm “s” và “f”. Ngoài ra, mất thính lực còn đi kèm với những biểu hiện như:
- Khó khăn khi theo dõi hội thoại, đặc biệt trong môi trường nhiều tiếng ồn.
- Cảm giác người khác nói nhỏ hoặc nói không rõ lời.
- Hiểu nhầm nội dung mà người khác nói và phản ứng không phù hợp.
- Thường xuyên yêu cầu đối phương nói chậm hơn, to và rõ hơn.
- Muốn tăng âm lượng tivi hoặc radio để nghe rõ hơn.
- Nghe thấy tiếng ù trong tai (ù tai) như tiếng chuông reo, tiếng rít hoặc tiếng gầm.
- Giảm hứng thú với các hoạt động xã hội, hạn chế giao tiếp.
Dựa vào mức độ suy giảm, mất thính lực được chia thành các cấp độ:
- Nghe kém mức độ nhẹ: Vẫn nghe được khi trò chuyện 1–1, nhưng khó bắt hết từ ngữ nếu có tiếng ồn xung quanh.
- Nghe kém mức độ vừa: Thường xuyên phải yêu cầu người khác nhắc lại khi nói trực tiếp hoặc qua điện thoại.
- Nghe kém mức độ nặng: Hầu như không thể giao tiếp bình thường nếu không có thiết bị trợ thính.
- Nghe kém mức độ nghiêm trọng: Không thể nghe thấy người khác nói, trừ khi họ hét thật to.
- Mất thính lực hoàn toàn: Không nghe được bất kỳ âm thanh nào, kể cả khi âm lượng rất lớn.
3. Phòng ngừa mất thính lực
Phòng ngừa mất thính lực là điều cần thiết để bảo vệ thính giác suốt đời, đặc biệt đối với những người thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn hoặc có nguy cơ suy giảm thính lực do tuổi tác. Một số biện pháp quan trọng gồm:
Bảo vệ đôi tai
Hạn chế tối đa thời gian và cường độ tiếp xúc với tiếng ồn. Khi bắt buộc phải ở trong môi trường ồn ào, nên sử dụng nút tai bằng nhựa hoặc nút bịt tai chứa glycerin để giảm tác động của âm thanh lớn lên tai.
Kiểm tra thính giác định kỳ
Những người làm việc trong môi trường có tiếng ồn lớn cần kiểm tra thính lực thường xuyên để phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu suy giảm nào.
Giảm rủi ro từ các hoạt động giải trí
Một số hoạt động như cưỡi xe trượt tuyết, săn bắn, sử dụng dụng cụ điện công suất lớn hoặc tham gia các buổi hòa nhạc rock có thể gây tổn thương thính giác. Nên đeo thiết bị bảo vệ tai, nghỉ giải lao hợp lý và tránh tiếp xúc liên tục với tiếng ồn. Khi nghe nhạc, hãy giữ âm lượng ở mức vừa phải.
Cảnh giác với thuốc gây hại cho thính giác
Theo thống kê, có khoảng 200 loại thuốc có thể ảnh hưởng đến thính lực, bao gồm một số kháng sinh, thuốc điều trị ung thư và aspirin liều cao. Khi sử dụng thuốc theo đơn, cần trao đổi với bác sĩ để đảm bảo an toàn và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc.
Làm sạch ráy tai đúng cách
Không nên dùng tăm bông để ngoáy tai vì có thể đẩy ráy tai vào sâu hơn, gây bít tắc và ảnh hưởng đến khả năng nghe. Nên làm sạch tai theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dùng dung dịch vệ sinh tai an toàn.
Giáo dục và nâng cao nhận thức
Tăng cường hiểu biết về nguyên nhân, nguy cơ và cách phòng tránh mất thính lực, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, để hình thành thói quen bảo vệ tai ngay từ sớm.
4. Điều trị bệnh mất thính lực
Mất thính lực khiến người bệnh không thể nghe rõ thế giới xung quanh, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Tình trạng này có thể gây cảm giác cô lập xã hội, lâu dần dẫn tới trầm cảm, đặc biệt ở người lớn tuổi. Nghiên cứu cho thấy, khi thính lực được cải thiện, chức năng não – đặc biệt là trí nhớ – cũng có xu hướng tốt hơn.
Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Hai nhóm chính gồm:
Điều trị không dùng thuốc
- Loại bỏ ráy tai: Với trường hợp mất thính lực do tắc nghẽn ráy tai, việc lấy ráy bằng dụng cụ hút hoặc phương pháp chuyên khoa sẽ giúp cải thiện thính giác ngay.
- Phẫu thuật: Một số bệnh lý như thủng màng nhĩ, xơ cứng tai, hoặc tổn thương cấu trúc tai giữa có thể điều trị bằng phẫu thuật. Nếu người bệnh thường xuyên nhiễm trùng tai kèm dịch ứ đọng, bác sĩ có thể đặt ống dẫn lưu để thoát dịch.
- Máy trợ thính: Là thiết bị điện tử giúp khuếch đại âm thanh, hiệu quả với đa số trường hợp mất thính lực vĩnh viễn ở mức nhẹ đến nặng.
- Cấy ghép ốc tai điện tử: Dành cho người mất thính lực nặng hoặc rất nặng khi máy trợ thính không còn hiệu quả. Thiết bị được cấy vào tai trong, kích thích trực tiếp dây thần kinh thính giác. Trước đây, phương pháp này chủ yếu áp dụng cho trẻ nhỏ, nhưng hiện nay đã phổ biến ở người lớn tuổi.
Điều trị bằng thuốc
Việc dùng thuốc sẽ được chỉ định dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh:
- Thuốc kháng sinh: Điều trị các bệnh lý viêm tai giữa, viêm ống tai hoặc nhiễm trùng tai.
- Thuốc tăng tuần hoàn máu: Giúp cải thiện lưu lượng máu đến dây thần kinh thính giác.
- Thuốc nội tiết: Hỗ trợ tăng chuyển hóa và kéo dài độ bền của dây thần kinh thính giác.
- Vitamin A, B, E…: Giúp tái tạo mô liên kết, chống oxy hóa và bảo vệ tế bào thần kinh.
Lưu ý: Người bệnh chỉ nên sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ để tránh tác dụng phụ hoặc làm bệnh nặng hơn.
5. Kết luận
Dù ở mức độ nào, mất thính lực cũng ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống. Tuy nhiên, bệnh có thể phòng ngừa và cải thiện nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Khi xuất hiện các dấu hiệu suy giảm thính lực, hãy đến bác sĩ tai mũi họng để được khám và tư vấn kịp thời.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
