Tổng quan chung
Nước ối là chất lỏng trong suốt bao quanh thai nhi trong bụng mẹ, giúp bảo vệ thai nhi khỏi va chạm và nhiễm trùng. Nước ối bắt đầu hình thành từ ngày thứ 12 sau khi thụ thai và đạt mức cao nhất khoảng 1 lít vào tuần thai thứ 36, sau đó giảm dần khi cơ thể chuẩn bị chuyển dạ.
Tắc mạch ối, hay còn gọi là thuyên tắc ối, xảy ra khi nước ối cùng với tế bào thai, tóc, hoặc các mảnh mô thai lọt vào hệ tuần hoàn của người mẹ. Khi đó, cơ thể phản ứng dữ dội giống như phản vệ, gây tụt huyết áp, ngừng tim, suy hô hấp và rối loạn đông máu. Tình trạng này có thể xảy ra trước, trong hoặc ngay sau khi sinh, thậm chí trong các trường hợp nạo phá thai hoặc chấn thương vùng bụng.
Triệu chứng
Thuyên tắc ối thường diễn tiến nhanh và đột ngột. Ở giai đoạn đầu, thai phụ có thể ngừng tim hoặc suy hô hấp cấp, cảm thấy khó thở, tím tái, đau ngực, lo lắng, buồn nôn, nôn mửa, hoặc co giật. Một số trường hợp có dấu hiệu suy thai, nhịp tim thai bất thường hoặc thai ít cử động.
Nếu qua được giai đoạn đầu, người bệnh có thể rơi vào giai đoạn xuất huyết nặng do rối loạn đông máu. Máu chảy ồ ạt tại vị trí nhau bám hoặc vết mổ, kèm theo đờ tử cung và đông máu rải rác trong lòng mạch. Có những sản phụ ngừng tim, ngừng thở chỉ trong vài phút và tử vong trong vòng 2 đến 3 giờ sau khi khởi phát triệu chứng.
Nguyên nhân
Theo các bác sĩ sản khoa, thuyên tắc ối xảy ra khi dịch ối tràn vào tĩnh mạch tử cung và gây phản ứng miễn dịch mạnh mẽ. Có ba điều kiện thường gặp dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất là vỡ màng ối, khiến nước ối thoát ra và chảy vào hệ tĩnh mạch bị tổn thương. Thứ hai là vỡ tĩnh mạch tử cung hoặc cổ tử cung làm mất ổn định thành mạch, tạo điều kiện cho nước ối xâm nhập vào máu. Thứ ba là áp lực trong buồng tử cung cao hơn áp lực tĩnh mạch, thường xảy ra ở các trường hợp đa thai hoặc sinh nhiều lần.
Đối tượng nguy cơ
Bất kỳ sản phụ nào cũng có thể bị thuyên tắc ối, tuy nhiên nguy cơ cao hơn ở những người trên 35 tuổi, sinh nhiều lần, mang đa thai hoặc có bất thường nhau thai. Những người mắc tiền sản giật, rau bong non, hoặc sinh bằng phương pháp mổ lấy thai, hút, kẹp cũng dễ gặp biến chứng hơn. Một số nghiên cứu còn ghi nhận thai chết lưu, suy thai hoặc thai nhi là bé trai cũng có thể liên quan đến nguy cơ tăng thuyên tắc ối.
Chẩn đoán
Việc chẩn đoán thuyên tắc ối chủ yếu dựa vào biểu hiện lâm sàng vì bệnh tiến triển quá nhanh. Theo khuyến cáo của Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ và Anh, chẩn đoán được xác định khi có đủ bốn tiêu chuẩn: tụt huyết áp đột ngột hoặc ngừng tim, thiếu oxy cấp tính, rối loạn đông máu hoặc chảy máu nặng không rõ nguyên nhân, và các triệu chứng xảy ra trong hoặc trong vòng 30 phút sau khi sinh.
Các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán gồm xét nghiệm khí máu, công thức máu, xét nghiệm đông máu, chụp X-quang phổi và điện tâm đồ. Tuy nhiên, chỉ có thể xác định hoàn toàn sau khi tử thi được mổ và phát hiện tế bào thai trong mạch máu phổi của mẹ.
Phòng ngừa
Hiện nay, chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn thuyên tắc ối vì cơ chế bệnh còn phức tạp và khó dự báo. Cách tốt nhất là theo dõi sát sản phụ trong quá trình chuyển dạ, đặc biệt với những người có yếu tố nguy cơ. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như khó thở, tụt huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim, bác sĩ phải can thiệp cấp cứu ngay để tăng cơ hội sống cho cả mẹ và con.
Điều trị
Thuyên tắc ối là tình trạng cấp cứu, cần xử trí nhanh bằng các biện pháp hồi sức tích cực. Sản phụ được đặt ống thở để cung cấp oxy, đặt catheter động mạch để theo dõi huyết áp và truyền dịch, máu, thuốc duy trì tim mạch. Nếu mất máu nhiều, người bệnh cần được truyền máu và sản phẩm thay thế huyết tương. Một số trường hợp được dùng thuốc co mạch, hỗ trợ tim hoặc phẫu thuật lấy thai khẩn cấp để cứu sống cả mẹ và bé.
Mặc dù là biến chứng hiếm gặp, tắc mạch ối vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ trong sản khoa. Việc nhận biết sớm, xử trí nhanh và đúng cách có thể giúp giảm tỷ lệ tử vong và bảo toàn tính mạng cho sản phụ cũng như thai nhi.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
