Tình trạng này thường gặp nhiều ở bé gái hơn bé trai và phổ biến hơn ở khu vực thành thị. Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến thời điểm dậy thì bao gồm di truyền, chế độ dinh dưỡng, môi trường sống, tình trạng sức khỏe và khả năng tiếp cận y tế.
Triệu chứng
Trẻ dậy thì sớm có thể xuất hiện các biểu hiện đặc trưng như sự phát triển vú và có kinh nguyệt sớm ở bé gái, trong khi bé trai có tinh hoàn và dương vật phát triển, mọc lông mặt và thay đổi giọng nói. Ngoài ra, cả hai giới đều có thể mọc lông mu, lông nách, nổi mụn, tăng tiết mồ hôi kèm mùi cơ thể và tăng trưởng nhanh về chiều cao.
Nguyên nhân
Dậy thì sớm được chia thành hai nhóm nguyên nhân. Dậy thì sớm trung ương xảy ra khi não bộ kích hoạt quá trình dậy thì sớm, thường gặp ở trẻ gái và đa số không tìm được nguyên nhân cụ thể. Một số ít trường hợp liên quan đến u não, chấn thương hoặc bất thường bẩm sinh ở não. Dậy thì sớm ngoại biên xảy ra do cơ thể sản xuất hormone giới tính từ các nguồn khác ngoài tuyến yên, có thể do khối u ở buồng trứng, tinh hoàn, tuyến thượng thận hoặc do trẻ tiếp xúc với các sản phẩm chứa estrogen hay testosterone. Ở trẻ trai, đôi khi còn do yếu tố di truyền hoặc u tế bào mầm.
Đối tượng nguy cơ
Dậy thì sớm thường gặp nhiều hơn ở bé gái so với bé trai. Trẻ em gốc Phi thường có tuổi khởi phát dậy thì sớm hơn so với các chủng tộc khác. Yếu tố gia đình cũng đóng vai trò quan trọng, một số gen như MKRN3 đã được chứng minh liên quan đến tình trạng này. Ngoài ra, trẻ bị béo phì có nguy cơ cao hơn do lượng mỡ thừa ảnh hưởng đến hormone giới tính.
Chẩn đoán
Bác sĩ sẽ dựa trên các dấu hiệu thay đổi cơ thể kết hợp với một số xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh. Các phương pháp thường được chỉ định gồm siêu âm bụng, siêu âm buồng trứng và tử cung, xét nghiệm nội tiết tố, kiểm tra tuyến giáp, chụp MRI não hoặc chụp X-quang tuổi xương. Những thông tin này giúp xác định trẻ có thực sự dậy thì sớm hay chỉ là sự phát triển bình thường.
Phòng ngừa
Để phòng tránh dậy thì sớm, cha mẹ có thể giúp trẻ duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng với đầy đủ đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt hay các sản phẩm chứa hormone tăng trưởng. Trẻ cần được khuyến khích vận động thường xuyên để duy trì thể lực và kiểm soát cân nặng. Phụ huynh cũng nên tránh để trẻ tiếp xúc với các sản phẩm chứa estrogen hoặc testosterone từ mỹ phẩm, thuốc hoặc thực phẩm chức năng. Việc khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm những bất thường và có hướng can thiệp kịp thời.
Điều trị
Nếu trẻ được chẩn đoán dậy thì sớm, bác sĩ có thể giới thiệu đến chuyên khoa nội tiết nhi. Mục tiêu điều trị là làm chậm hoặc ngăn chặn sự phát triển giới tính sớm, đồng thời hạn chế sự trưởng thành xương quá nhanh có thể dẫn đến chiều cao trưởng thành thấp. Tùy nguyên nhân, trẻ có thể được điều trị bệnh lý nền nếu có hoặc được sử dụng thuốc điều hòa hormone nhằm ngăn chặn sự tiết hormone giới tính.
Trong hầu hết các trường hợp, liệu pháp hormone là phương pháp chính để làm chậm tiến trình dậy thì. Việc điều trị sớm và đúng cách không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất hài hòa mà còn hạn chế những ảnh hưởng tâm lý do trưởng thành sớm hơn bạn bè cùng lứa.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
