Về bản chất, IPF là một quá trình tổn thương và phục hồi bất thường. Khi các tế bào lót trong túi khí phổi (phế nang) bị tổn thương, cơ thể sẽ cố gắng sửa chữa. Tuy nhiên, quá trình này trở nên quá mức, dẫn đến việc hình thành mô sẹo thay vì mô phổi khỏe mạnh. Lâu dần, điều này gây thiếu oxy trầm trọng, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn khi hít thở.
Triệu chứng
Các triệu chứng của xơ phổi vô căn thường xuất hiện dần dần và dễ bị nhầm lẫn với dấu hiệu lão hóa hoặc các bệnh lý khác. Vì vậy, việc nhận biết sớm là rất quan trọng:
- Khó thở: Ban đầu, triệu chứng này chỉ xuất hiện khi gắng sức. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể cảm thấy khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi.
- Ho khan, dai dẳng: Đây là một trong những triệu chứng phổ biến nhất. Ho có thể kèm theo đờm nhưng thường là ho khan.
- Mệt mỏi và sụt cân: Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi toàn thân và sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Ngón tay hình dùi trống: Đây là hiện tượng sưng không đau ở gốc móng tay hoặc móng chân, thường gặp ở khoảng 50% bệnh nhân IPF.
Nguyên nhân
Mặc dù được gọi là "vô căn" (không rõ nguyên nhân), các nhà nghiên cứu đã xác định được một số yếu tố nguy cơ có thể kích hoạt hoặc làm tăng khả năng mắc bệnh:
- Hút thuốc lá: Tiền sử hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ mạnh nhất.
- Yếu tố di truyền: Trong một số trường hợp, bệnh có thể di truyền trong gia đình.
- Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Dịch axit từ dạ dày có thể trào ngược lên và vô tình được hít vào phổi, gây tổn thương.
- Tiếp xúc môi trường: Tiếp xúc lâu dài với bụi gỗ, bụi kim loại, hoặc các hóa chất độc hại.
- Nhiễm virus: Một số loại virus, như virus Epstein-Barr hoặc viêm gan siêu vi C, có thể liên quan đến sự phát triển của bệnh.
Đối tượng nguy cơ
- Đa phần bệnh nhân xơ phổi vô căn có triệu chứng ho và khó thở thường nằm trong độ tuổi từ 50 đến 70 tuổi, ít gặp ở bệnh nhân dưới 50 tuổi.
- Nam giới mắc bệnh nhiều hơn nữ giới, tuy nhiên gần đây tỷ lệ mắc bệnh xơ phổi cũng tăng lên ở nữ giới.
- Trong một vài trường hợp, xơ phổi vô căn xuất hiện ở nhiều thành viên thuộc nhiều thế hệ trong cùng một gia đình, do đó, có nghi ngờ rằng bệnh là do gen di truyền gây ra.
Chẩn đoán và điều trị
Chẩn đoán
Bác sĩ có thể nghi ngờ bạn bị xơ phổi vô căn dựa trên các triệu chứng ho khan hoặc khó thở. Tiếng thở bất thường, gọi là tiếng ran, có thể được bác sĩ nghe thấy khi bạn hít sâu vào. Tiếng ran nghe như khi bạn tách rời băng dính Velcro. Bạn hoặc bác sĩ của bạn cũng có thể thấy rằng đầu ngón tay và/hoặc đầu ngón chân bị biến dạng (gọi là dùi trống).
Các dấu hiệu này có khả năng đưa đến việc bạn được chuyển đến một chuyên gia hô hấp. Bác sĩ hô hấp sẽ khám thực thể và yêu cầu một số thử nghiệm, như X quang phổi, chức năng hô hấp hoặc đo nồng độ oxy trong máu.
Các thử nghiệm khác có thể cần đến gồm có xét nghiệm máu, CT ngực độ phân giải cao, siêu âm tim và trong một số trường hợp, sinh thiết phổi.
Trong một số trường hợp, có thể chẩn đoán xơ phổi vô căn khi CT phân giải cao cho thấy một dạng đặc biệt và các nguyên nhân khác của xơ phổi bị loại trừ. Trong một số trường hợp, khi CT phân giải cao không cho thấy dạng “điển hình” của xơ phổi vô căn, có thể cần đến sinh thiết phổi để xác định chẩn đoán xơ phổi vô căn. Cách thường gặp nhất để làm sinh thiết phổi là phẫu thuật nội soi ngực qua video, có gây mê. Trong quy trình này, phẫu thuật viên rạch hai hoặc ba vết ngắn ở ngực và sử dụng một đầu quay phim linh hoạt, có khả năng nhìn vào bên trong ngực và lấy mẫu mô phổi để đánh giá.
Điều trị
Hiện nay, xơ phổi vô căn chưa có phương pháp điều trị triệt để. Các biện pháp can thiệp chủ yếu nhằm làm chậm quá trình tiến triển của bệnh, kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống:
- Sử dụng thuốc: Các loại thuốc chống xơ hóa mới như Nintedanib và Pirfenidone đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc làm chậm sự suy giảm chức năng phổi.
- Liệu pháp hỗ trợ:
- Liệu pháp oxy: Cung cấp oxy hỗ trợ cho bệnh nhân khi các triệu chứng khó thở trở nên nặng hơn.
- Phục hồi chức năng hô hấp: Bao gồm các bài tập thể dục và hướng dẫn thở, giúp người bệnh cải thiện sức khỏe thể chất và khả năng hô hấp.
- Ghép phổi: Đây là lựa chọn cuối cùng cho những bệnh nhân ở giai đoạn nặng, giúp thay thế phổi bị tổn thương bằng phổi mới. Tuy nhiên, phẫu thuật này có nhiều rủi ro và đòi hỏi phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch suốt đời.
Phòng ngừa và quản lý bệnh
Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn xơ phổi vô căn, nhưng việc thực hiện các biện pháp dưới đây có thể giúp kiểm soát bệnh và giảm thiểu nguy cơ:
- Bỏ thuốc lá: Đây là bước quan trọng nhất để bảo vệ phổi.
- Tiêm phòng: Tiêm vắc xin cúm và phế cầu hàng năm để tránh các bệnh nhiễm trùng hô hấp.
- Chế độ sinh hoạt lành mạnh: Tập thể dục đều đặn, ăn uống đủ chất và tránh tiếp xúc với các yếu tố môi trường độc hại.
- Khám sức khỏe định kỳ: Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng nghi ngờ, hãy đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
