Tổng quan chung
Nguyên nhân và triệu chứng
Nguyên nhân
Thiếu máu cục bộ đường ruột thường do giảm hay tắc nghẽn dòng máu ở những động mạch lớn dẫn máu đến ruột. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn như tắc nghẽn do cục máu đông hay do hẹp động mạch vì tích tụ cholesterol. Tĩnh mạch cũng có thể bị tắc nghẽn nhưng hiếm hơn so với động mạch.
Thiếu máu cục bộ đường ruột thường được chia thành các loại:
Thiếu máu đại tràng (viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ)
Đây là loại phổ biến nhất của bệnh thiếu máu cục bộ đường ruột. Bệnh xảy ra khi lưu lượng máu đến đại tràng bị giảm. Một số nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng này bao gồm:
- Hạ huyết áp do suy tim, các cuộc phẫu thuật lớn, do chấn thương hay sốc.
- Cục máu đông cản trở động mạch cấp máu cho đại tràng
- Xoắn ruột hay nghẽn ruột do thoát vị
- Sẹo hoặc khối u có thể gây tắc ruột và giãn đoạn ruột phía trên chỗ tắc
- Các rối loạn khác ảnh hưởng đến lưu thông dòng máu, chẳng hạn như viêm mạch máu, lupus hoặc bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm
- Một số loại thuốc làm co mạch máu, chẳng hạn như thuốc tim mạch, đau nửa đầu
- Các loại thuốc nội tiết tố, chẳng hạn như thuốc tránh thai
- Sử dụng cocaine hoặc methamphetamine
- Tập các bài tập mạnh, chẳng hạn như chạy bộ đường dài
Thiếu máu mạc treo cấp tính
Loại này thường ảnh hưởng đến ruột non, khởi phát đột ngột và có thể do:
- Một huyết khối di chuyển từ tim và đi qua các mạch máu, sau đó làm tắc nghẽn một động mạch. Thường động mạch bị tắc là động mạch mạc treo tràng trên, nơi cung cấp máu giàu oxy đến đường ruột. Những nguyên nhân làm xuất hiện khối máu đông là suy tim sung huyết hay rối loạn nhịp tim.
- Tình trạng tắc nghẽn do vỡ mảng tích tụ mỡ trên thành động mạch (xơ vữa động mạch). Tình trạng này thường gặp trên những người trước đó đã bị thiếu máu cục bộ mạn tính.
- Lưu lượng máu giảm do huyết áp thấp. Huyết áp thấp có thể do sốc, suy tim, suy thận mạn hay do một số loại thuốc. Tình trạng này thường xuất hiện trên những người có bệnh nền nghiêm trọng hay những bệnh nhân đã bị xơ vữa mạch máu trước đây.
Thiếu máu mạc treo mạn tính
Thiếu máu mạc treo mạn tính còn có thể gọi là đau thắt ruột (intestinal angina) và thường là hậu quả của xơ vữa động mạch. Bệnh thường diễn tiến từ từ và sẽ biểu hiện ra triệu chứng khi 2 trong 3 mạch máu chính cung cấp máu cho ruột bị hẹp nặng hay tắc nghẽn hoàn toàn. Biến chứng nguy hiểm của dạng bệnh này là hình thành huyết khối tại vị trí động mạch bị tổn thương và gây ra nhồi máu mạc treo.
Thiếu máu do thuyên tắc tĩnh mạch mạc treo
Tĩnh mạch có chức năng đưa máu nghèo oxy ra khỏi ruột. Khi các tĩnh mạch bị tắc nghẽn do huyết khối, dòng máu bị ứ đọng gây sưng và xuất huyết. Dạng bệnh này có thể do những nguyên nhân như:
- Viêm tụy cấp tính hoặc mãn tính
- Nhiễm trùng ổ bụng
- Ung thư đường tiêu hóa
- Các bệnh như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hay viêm túi thừa
- Rối loạn gây tăng đông máu, chẳng hạn như rối loạn đông máu di truyền
- Sử dụng các thuốc gây tăng đông như estrogen
- Chấn thương vùng bụng
Triệu chứng
Các triệu chứng của thiếu máu cục bộ đường ruột phụ thuộc vào mức độ cấp tính hay mạn tính của bệnh:
- Cấp tính: Đau bụng đột ngột, dữ dội và không tương xứng với các dấu hiệu khám lâm sàng. Người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, nôn mửa, chướng bụng, sốt và đi tiêu có máu. Đây là trường hợp khẩn cấp, cần được can thiệp y tế ngay lập tức.
- Mạn tính: Các triệu chứng thường diễn ra âm ỉ, bao gồm đau bụng sau khi ăn, sợ ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, đầy hơi và tiêu chảy. Thiếu máu cục bộ mạn tính có thể tiến triển thành cấp tính.
Đối tượng nguy cơ và biến chứng
Đối tượng nguy cơ
Những người sau đây có nguy cơ cao mắc bệnh thiếu máu cục bộ đường ruột:
- Người trên 50 tuổi.
- Người có tiền sử bệnh tim mạch (như rung nhĩ, suy tim), huyết áp cao, hoặc cholesterol cao.
- Người hút thuốc lá, mắc bệnh tiểu đường.
- Người có rối loạn đông máu di truyền.
- Người sử dụng cocaine hoặc methamphetamine.
Biến chứng nguy hiểm
Nếu không được điều trị kịp thời, thiếu máu cục bộ đường ruột có thể dẫn đến nhiều biến chứng đe dọa tính mạng:
- Hoại tử nhu mô ruột: Các mô ruột chết do thiếu máu hoàn toàn.
- Thủng ruột: Vết thủng khiến các chất trong ruột rò rỉ vào ổ bụng, gây viêm phúc mạc (viêm nhiễm màng bụng), một tình trạng cực kỳ nguy hiểm.
- Sẹo và chít hẹp lòng ruột: Sau khi phục hồi, ruột có thể bị sẹo, làm hẹp và gây tắc nghẽn.
Chẩn đoán và điều trị
Chẩn đoán
Chẩn đoán thiếu máu cục bộ đường ruột cần được tiến hành nhanh chóng:
- Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ đánh giá các triệu chứng và tiền sử bệnh của bạn.
- Xét nghiệm cận lâm sàng:
- Xét nghiệm máu: Để tìm dấu hiệu nhiễm trùng.
- Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang, CT-scan hoặc MRI để loại trừ các bệnh khác và đánh giá tình trạng mạch máu.
- Nội soi: Giúp quan sát trực tiếp tổn thương.
- Chụp mạch máu: Đây là phương pháp chính xác nhất, giúp xác định vị trí mạch máu bị hẹp hoặc tắc nghẽn.
Điều trị
Mục tiêu điều trị là khôi phục lưu lượng máu đến ruột. Tùy thuộc vào loại và mức độ nghiêm trọng của bệnh, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp:
- Thiếu máu cục bộ đại tràng
- Có thể sử dụng kháng sinh để điều trị và ngăn ngừa nhiễm trùng. Ngoài ra điều trị những nguyên nhân gây ra bệnh như suy tim hay rối loạn nhịp tim cũng là yếu tố then chốt. Bạn cũng nên ngưng những thuốc gây co mạch máu như thuốc điều trị đau đầu Migraine, thuốc nội tiết và một số loại thuốc tim mạch nhất định. Nếu ruột già bị tổn thương, bạn cần được phẫu thuật để cắt bỏ mô hoại tử.
- Thiếu máu mạc treo cấp tính
- Phẫu thuật có thể cần thiết để lại bỏ huyết khối, làm thông động mạch bị tắc nghẽn hay cắt bỏ những đoạn ruột bị tổn thương. Điều trị cũng bao gồm kháng sinh và các thuốc chống đông, thuốc giúp tan cục máu đông và giãn mạch máu.
- Thiếu máu mạc treo mạn tính
- Có thể phẫu thuật để làm thông động mạch hay nới rộng động mạch bằng cách đặt stent mạch máu.
- Thiếu máu do thuyên tắc tĩnh mạch mạc treo
- Nếu ruột chưa bị tổn thương, có thể chỉ cần điều trị kháng đông trong 3 đến 6 tháng. Điều trị này giúp ngăn ngừa tái hình thành huyết khối. Trong trường hợp bị rối loạn đông máu, bệnh nhân có thể phải dùng thuốc kháng đông vĩnh viễn. Nếu có những triệu chứng thể hiện ruột đã bị tổn thương, có thể bạn cần phải phẫu thuật.
Phòng ngừa
Bạn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh thiếu máu cục bộ đường ruột bằng cách:
- Duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
- Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, cholesterol cao, và bệnh tiểu đường.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
