Không dung nạp lactose là gì?
Không dung nạp lactose (hay còn gọi là bất dung nạp lactose) là tình trạng cơ thể không thể sản xuất đủ lượng enzyme lactase. Hậu quả là đường lactose không được tiêu hóa ở ruột non mà di chuyển xuống đại tràng, nơi vi khuẩn lên men đường này. Quá trình này gây ra các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, đau bụng, và tiêu chảy.
Triệu chứng
Các triệu chứng của không dung nạp lactose thường xuất hiện trong vòng 30 phút đến 2 giờ sau khi ăn hoặc uống các sản phẩm từ sữa. Tùy thuộc vào mức độ thiếu hụt enzyme lactase, các triệu chứng có thể khác nhau:
- Ở người lớn:
- Đầy hơi, chướng bụng
- Đau quặn bụng
- Tiêu chảy, phân lỏng
- Buồn nôn, nôn mửa
- Ở trẻ nhỏ:
- Tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng, có bọt và mùi chua.
- Đau bụng, quấy khóc, khó chịu.
- Bụng sôi, chướng bụng, xì hơi nhiều.
- Hăm đỏ vùng quanh hậu môn.
Nguyên nhân gây không dung nạp lactose
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm:
- Cơ thể không sản xuất enzyme lactase: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khả năng sản xuất enzyme lactase của cơ thể giảm dần theo tuổi tác, khiến các triệu chứng bắt đầu xuất hiện ở tuổi trưởng thành.
- Tổn thương ruột non: Các bệnh lý như bệnh Celiac, bệnh Crohn, nhiễm trùng đường ruột hoặc các biến chứng sau phẫu thuật ruột non có thể làm giảm lượng enzyme lactase được sản xuất.
- Yếu tố bẩm sinh: Đây là nguyên nhân rất hiếm gặp, xảy ra khi trẻ sơ sinh thiếu hụt enzyme lactase ngay từ khi mới sinh. Tình trạng này có liên quan đến đột biến gen di truyền từ cha mẹ.
- Sinh non: Trẻ sinh non có nguy cơ cao bị không dung nạp lactose do ruột non chưa phát triển hoàn thiện để sản xuất đủ enzyme lactase.
Đối tượng nguy cơ
Các yếu tố có thể khiến bạn hoặc con bạn dễ bị không dung nạp đường sữa bao gồm:
- Độ tuổi: Không dung nạp Lactose thường xuất hiện ở tuổi trưởng thành và không phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
- Chủng tộc: Không dung nạp Lactose phổ biến nhất ở những người gốc Phi, Châu Á, Tây Ban Nha và Mỹ gốc Ấn Độ.
- Sinh non: Không dung giảm lactose ở trẻ sơ sinh bị sinh non có thể bị giảm nồng độ enzyme lactase vì ruột non không phát triển các tế bào sản xuất lactase cho đến 3 tháng cuối.
- Mắc bệnh ảnh hưởng đến ruột non: Các vấn đề về ruột non có thể gây ra tình trạng không dung nạp lactose bao gồm loạn khuẩn, bệnh celiac và bệnh Crohn.
- Một số phương pháp điều trị ung thư: Nếu người bệnh đã được xạ trị ung thư ở bụng hoặc bị biến chứng đường ruột do hóa trị thì sẽ có nguy cơ mắc không dung nạp lactose.
Chẩn đoán và điều trị
Chẩn đoán
Để chẩn đoán chính xác không dung nạp lactose, bác sĩ có thể dựa vào các triệu chứng và thực hiện một số xét nghiệm sau:
- Xét nghiệm dung nạp lactose: Người bệnh sẽ uống một chất lỏng có chứa lượng lactose cao. Sau đó, bác sĩ sẽ lấy mẫu máu để đo nồng độ đường glucose. Nếu nồng độ này không tăng, chứng tỏ cơ thể không tiêu hóa lactose.
- Xét nghiệm hơi thở hydro: Sau khi uống chất lỏng chứa lactose, nồng độ hydro trong hơi thở sẽ được đo. Lượng hydro tăng cao cho thấy lactose không được tiêu hóa mà đã bị vi khuẩn lên men ở đại tràng.
- Kiểm tra độ axit phân: Phương pháp này thường được áp dụng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Sự lên men của lactose tạo ra axit, có thể được phát hiện qua mẫu phân.
Điều trị
Hiện tại không có cách nào để tăng sản xuất enzyme lactase của cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh có thể kiểm soát các triệu chứng bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt:
- Điều chỉnh chế độ ăn:
- Hạn chế sản phẩm từ sữa: Giảm hoặc tránh các thực phẩm chứa lactose. Bạn có thể thử nghiệm với khẩu phần nhỏ để tìm ra lượng lactose mà cơ thể có thể dung nạp.
- Lựa chọn sản phẩm thay thế: Dùng các sản phẩm không chứa lactose, sữa hạt (sữa đậu nành, sữa gạo), hoặc các loại phô mai cứng (ít lactose). Sữa chua lên men cũng là một lựa chọn tốt vì vi khuẩn trong đó đã phân giải đường lactose.
- Bổ sung enzyme lactase: Sử dụng các viên uống chứa enzyme lactase trước khi ăn các sản phẩm từ sữa.
- Đảm bảo dinh dưỡng: Bổ sung canxi và vitamin D từ các nguồn khác như rau xanh (súp lơ, rau chân vịt), cá hồi, trứng hoặc các sản phẩm được tăng cường canxi.
- Sử dụng men vi sinh (Probiotics): Các vi khuẩn có lợi này có thể giúp cải thiện sức khỏe đường ruột và hỗ trợ tiêu hóa lactose.
Người bị không dung nạp lactose vẫn có thể sống khỏe mạnh và duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ bằng cách lắng nghe cơ thể và lựa chọn thực phẩm phù hợp.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
