Tổng quan chung
Tăng động (Attention Deficit Hyperactivity Disorder – ADHD) là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến nhất ở trẻ em. Bệnh gây ra tình trạng khó khăn trong việc tiếp nhận, duy trì sự chú ý và áp dụng các kỹ năng trong học tập cũng như sinh hoạt hàng ngày. Tăng động ảnh hưởng đến chức năng chú ý, trí nhớ, nhận thức, ngôn ngữ, giải quyết vấn đề và khả năng tương tác xã hội của trẻ. Ngoài ra, tăng động còn thường đi kèm với các rối loạn phát triển thần kinh khác như rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn học tập và chậm phát triển trí tuệ.
Triệu chứng
Trẻ mắc tăng động thường có các biểu hiện sau:
- Hoạt động thái quá: Trẻ liên tục vận động, chạy nhảy, múa tay chân không ngừng, khó giữ yên một chỗ. Trẻ cũng thường có ý thức tổ chức kém, đồ vật xung quanh ngổn ngang và khó đi vào giấc ngủ do cử động tay chân liên tục.
- Khó tập trung: Trẻ gặp nhiều khó khăn khi duy trì sự chú ý trong học tập, vui chơi và sinh hoạt hàng ngày; thường xuyên không nghe lời hoặc bị phân tâm bởi các kích thích xung quanh; hay quên và làm mất đồ vật.
- Khó kiểm soát hành vi và phối hợp vận động: Trẻ có hành vi bốc đồng, phối hợp động tác kém, hay chơi mạnh tay, gây tai nạn cho bản thân và người khác, đồng thời gây ồn ào và quấy rầy người xung quanh.
- Ngoài ra, trẻ có thể gặp các rối loạn đi kèm như rối loạn giấc ngủ, ăn uống, hành vi, cảm xúc, lo âu hoặc trầm cảm.
Nguyên nhân
Nguyên nhân chính xác của tăng động chưa được xác định rõ ràng, tuy nhiên có một số yếu tố được các chuyên gia ghi nhận:
- Rối loạn chức năng sinh học gây mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não, ảnh hưởng đến hành vi và khả năng tập trung.
- Tổn thương hoặc suy giảm chức năng ở vùng thùy trán và vỏ não trán trước, nơi chịu trách nhiệm về kiểm soát vận động và sự chú ý.
- Chấn thương cơ học ở vùng đầu có thể khởi phát bệnh.
- Yếu tố tâm lý và môi trường gia đình cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
- Tính chất di truyền, nhiều trường hợp trẻ có người thân trong gia đình mắc bệnh tương tự.
Đối tượng nguy cơ
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ trẻ mắc ADHD bao gồm:
- Có người thân trong gia đình (cha mẹ, anh chị em) bị ADHD hoặc các rối loạn tâm thần khác.
- Tiếp xúc với môi trường độc hại, đặc biệt là chì trong sơn và đường ống cũ.
- Mẹ sử dụng rượu, thuốc lá hoặc chất gây nghiện trong thai kỳ.
- Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân khi chào đời.
Chẩn đoán tăng động
Việc chẩn đoán ADHD dựa trên các tiêu chí và đánh giá chuyên sâu:
- Triệu chứng phải xuất hiện trước 12 tuổi và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, học tập của trẻ.
- Không có xét nghiệm đặc hiệu, chẩn đoán dựa trên thăm khám lâm sàng, thu thập thông tin từ gia đình, giáo viên và các chuyên gia tâm thần.
- Áp dụng tiêu chuẩn DSM-5 và sử dụng thang đánh giá ADHD để xác định mức độ và đặc điểm của bệnh.
- Trẻ nhỏ cần được đánh giá kỹ để phân biệt với các rối loạn phát triển khác như chậm phát triển ngôn ngữ.
Phòng ngừa bệnh
Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ trẻ mắc tăng động bao gồm:
- Trong thai kỳ, mẹ cần tránh sử dụng rượu, thuốc lá, các chất kích thích và tiếp xúc với môi trường độc hại.
- Đảm bảo môi trường sống sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại như khói thuốc, chì trong sơn.
- Giới hạn thời gian tiếp xúc với thiết bị điện tử, màn hình TV, điện thoại trong 5 năm đầu đời của trẻ để giảm kích thích không cần thiết.
Điều trị như thế nào?
- Điều trị bằng thuốc: Thuốc an thần và một số loại thuốc điều chỉnh chất dẫn truyền thần kinh giúp giảm các triệu chứng tăng động, cải thiện khả năng tập trung và hành vi của trẻ, với hiệu quả khoảng 80%.
- Thay đổi hành vi: Cha mẹ nên thiết lập lịch sinh hoạt khoa học, kiên nhẫn hướng dẫn trẻ làm việc theo kế hoạch, kết hợp trò chuyện và hoạt động ngoại khóa để giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội và kỷ luật bản thân.
- Tâm lý trị liệu: Giúp trẻ giải tỏa căng thẳng, tăng khả năng kiên trì, học cách tổ chức và giao tiếp hiệu quả, đồng thời giảm các hành vi kích thích. Các hoạt động thể thao như bóng đá, bơi lội giúp trẻ giảm năng lượng dư thừa, tăng lưu thông máu não và cải thiện chức năng nhận thức.
- Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Bữa ăn giàu rau xanh, bổ sung omega-3, kẽm, sắt, magie từ các loại cá, hạt và rau củ, đồng thời hạn chế thức ăn nhanh, đồ ngọt để hỗ trợ phát triển não bộ và thể chất.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
