Hàng năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ não. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, nhưng chỉ một số ít bệnh nhân đến bệnh viện trong 6 giờ đầu – “thời gian vàng” để cứu sống và giảm biến chứng.
Đột quỵ não (tai biến mạch máu não) là tình trạng tổn thương đột ngột ở não do quá trình cấp máu bị gián đoạn, khiến não thiếu oxy và dinh dưỡng. Nếu trong vòng 3 phút không được cung cấp máu, các tế bào não bắt đầu chết, gây nguy hiểm tính mạng hoặc để lại di chứng nặng nề.
Có 2 loại đột quỵ chính:
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ: Do cục máu đông gây tắc nghẽn động mạch não.
- Đột quỵ xuất huyết: Do vỡ mạch máu não gây chảy máu ồ ạt.
Ngoài ra, còn có cơn thiếu máu não thoáng qua – “đột quỵ nhỏ” với triệu chứng diễn ra vài phút, cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự.
Triệu chứng
Các dấu hiệu nhận biết đột quỵ não gồm:
- Méo mặt, yếu hoặc tê một bên cơ thể.
- Lú lẫn, rối loạn ngôn ngữ, không hiểu lời nói.
- Giảm hoặc mất thị lực đột ngột.
- Mất thăng bằng, chóng mặt, khó đi lại.
- Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.
Ghi nhớ nguyên tắc F.A.S.T:
- F – Face: Miệng lệch, nếp nhăn mũi – má mờ.
- A – Arm: Tay/chân yếu hoặc liệt.
- S – Speech: Nói ngọng, khó nói hoặc không nói được.
- T – Time: Gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát.
Nguyên nhân
- Nhồi máu não: Tắc nghẽn máu lên não do cục máu đông hoặc xơ vữa động mạch, chiếm 85% trường hợp.
- Xuất huyết não: Vỡ mạch máu não, thường do tăng huyết áp hoặc chấn thương.
Đối tượng nguy cơ
- Tuổi cao, yếu tố di truyền.
- Huyết áp cao.
- Béo phì, ít vận động.
- Chế độ ăn nhiều muối, chất béo bão hòa.
- Hút thuốc, uống rượu bia quá mức.
- Bệnh tiểu đường, cholesterol cao.
- Căng thẳng kéo dài.
Chẩn đoán
Bác sĩ sẽ khám lâm sàng, hỏi bệnh sử và chỉ định xét nghiệm:
- Chụp CT Scan, MRI.
- Siêu âm động mạch cảnh.
- Điện tâm đồ, X-quang ngực.
- Xét nghiệm máu, đường huyết, lipid máu, chức năng gan thận…
Phòng ngừa bệnh
- Ăn uống lành mạnh, nhiều rau quả, ít muối và chất béo bão hòa.
- Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Quản lý stress.
- Kiểm soát và điều trị bệnh nền như tiểu đường, cao huyết áp, rối loạn mỡ máu.
Điều trị
Mục tiêu điều trị là giảm tử vong và hạn chế di chứng:
- Điều trị nội khoa: Thuốc tan cục máu đông (đột quỵ thiếu máu cục bộ), thuốc kiểm soát huyết áp, thuốc chống đông máu.
- Can thiệp phẫu thuật: Lấy bỏ cục máu đông, sửa chữa mạch máu.
- Phục hồi chức năng: Vật lý trị liệu, trị liệu ngôn ngữ, trị liệu nghề nghiệp.
Đột quỵ não là bệnh cấp cứu y khoa nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu nhận biết sớm. Ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo, xử trí kịp thời và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cho bạn và gia đình.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
