Tổng quan chung
Về mặt y học, co giật được định nghĩa là tình trạng rối loạn chức năng não bộ kịch phát và không tự ý, có thể kèm theo một hoặc nhiều biểu hiện như: giảm hoặc mất tri giác, rối loạn vận động, rối loạn cảm giác, thay đổi hành vi hoặc ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ.
Triệu chứng
Các biểu hiện của co giật thường dễ nhận biết, bao gồm:
- Thiếu tỉnh táo, mất ý thức
- Mắt đảo ngược, nhìn vô định
- Da mặt đỏ hoặc tái xanh
- Thay đổi nhịp thở hoặc kiểu thở bất thường
- Co cứng tay, chân hoặc toàn bộ cơ thể
- Cử động giật rung không kiểm soát ở tay, chân, đầu hoặc toàn thân
- Không phản ứng với các kích thích bên ngoài
- Sau cơn co giật, bệnh nhân (đặc biệt là trẻ em) có thể ngủ sâu hoặc cáu gắt trong một khoảng thời gian
Thời gian của một cơn co giật thường kéo dài vài giây đến vài phút. Cơn kéo dài hơn 5 phút hoặc tái phát liên tục là tình trạng khẩn cấp cần can thiệp y tế ngay.
Nguyên nhân
Co giật có thể chia thành 2 nhóm nguyên nhân chính:
Co giật có nguyên nhân thúc đẩy
- Có sốt:
- Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương: viêm não, viêm màng não, sốt rét thể não, áp-xe não
- Bệnh lý khác kèm sốt: viêm tai giữa, viêm phổi, nhiễm trùng tiểu, viêm hô hấp trên
- Sốt cao co giật ở trẻ nhỏ (febrile seizure)
- Không sốt:
- Tổn thương hệ thần kinh trung ương: chấn thương sọ não, xuất huyết não – màng não, u não, thiếu oxy não
- Rối loạn chuyển hóa: tăng hoặc hạ đường huyết, thiếu vitamin B1, B6
- Rối loạn điện giải: tăng/giảm natri, giảm canxi, giảm magiê
- Ngộ độc: thuốc trừ sâu phospho hữu cơ, thuốc diệt chuột, thuốc kháng histamin
- Tăng huyết áp cấp tính
Co giật không có nguyên nhân thúc đẩy
- Thường gặp trong bệnh động kinh hoặc các rối loạn điện sinh lý não mạn tính khác
Đối tượng nguy cơ
Bất kỳ ai cũng có thể bị co giật, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn:
- Người có tiền sử động kinh
- Người từng bị chấn thương sọ não
- Người hay gặp tình trạng hạ canxi, hạ đường huyết hoặc rối loạn điện giải
- Bệnh nhân có u não hoặc tổn thương cấu trúc não
Chẩn đoán
Việc chẩn đoán co giật và nguyên nhân đòi hỏi kết hợp khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng:
- Xét nghiệm máu và nước tiểu: kiểm tra dấu hiệu nhiễm trùng, rối loạn điện giải hoặc các chất độc
- Điện não đồ (EEG): ghi nhận hoạt động điện của não để xác định loại và ổ co giật
- Chẩn đoán hình ảnh: MRI hoặc CT sọ não nhằm phát hiện tổn thương cấu trúc, u, xuất huyết hoặc dị dạng mạch máu não
Phòng ngừa tái phát
- Tuân thủ điều trị thuốc chống co giật nếu được chỉ định
- Không tự ý ngưng thuốc hoặc giảm liều
- Duy trì chế độ ăn lành mạnh, giàu rau xanh, trái cây, protein và canxi
- Tránh rượu bia, thuốc lá và chất kích thích
- Ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng
- Tập thể dục phù hợp
- Với trẻ có tiền sử sốt co giật, cần hạ sốt sớm và đúng cách
Điều trị
Điều trị cắt cơn
- Thuốc ưu tiên: diazepam, phenytoin, phenobarbital
- Trong cấp cứu, đường dùng có thể là tiêm tĩnh mạch hoặc đặt hậu môn (đối với diazepam)
Điều trị nguyên nhân
- Truyền glucose hoặc natri clorid nếu do rối loạn đường huyết hoặc điện giải
- Thuốc chống động kinh cho các trường hợp động kinh
- Kháng sinh nếu nguyên nhân là nhiễm trùng thần kinh trung ương
- Thuốc an thần cho các trường hợp do rối loạn thần kinh thực vật hoặc hysteria
- Phẫu thuật cho u não, xuất huyết não hoặc não úng thủy gây tăng áp lực nội sọ
Các phương pháp hỗ trợ
- Chế độ ăn ketogenic trong điều trị động kinh kháng thuốc
- Thiền hoặc các phương pháp thư giãn đối với co giật do yếu tố tâm lý
Co giật là một triệu chứng cảnh báo nhiều bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt ở hệ thần kinh. Việc nhận diện sớm, tìm nguyên nhân và điều trị đúng sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài. Khi xảy ra cơn co giật, cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
