Tổng quan về rối loạn lo âu bệnh tật
Rối loạn lo âu bệnh tật là một rối loạn tâm thần phổ biến thuộc nhóm lo âu, đặc trưng bởi nỗi sợ hãi dai dẳng rằng mình đang mắc bệnh nghiêm trọng. Người bệnh có thể không có bất kỳ triệu chứng thể chất đáng kể nào hoặc chỉ xuất hiện dấu hiệu rất nhẹ, nhưng vẫn luôn tin rằng bản thân đang bị ung thư, bệnh tim mạch hay các bệnh nguy hiểm khác.
Rối loạn này khác với rối loạn triệu chứng cơ thể (somatic symptom disorder) – trong đó người bệnh có nhiều triệu chứng thể chất thực sự gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống.
Triệu chứng của rối loạn lo âu bệnh tật
Người mắc rối loạn nghi bệnh thường có các biểu hiện lo âu kéo dài và quá mức về tình trạng sức khỏe. Một số triệu chứng phổ biến gồm:
- Luôn tin rằng bản thân đang mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư, lupus, tiểu đường…
- Phóng đại các dấu hiệu nhỏ trên cơ thể (ví dụ: ho khan, đau đầu nhẹ…) thành bệnh nghiêm trọng.
- Liên tục soi gương, kiểm tra cơ thể, đo huyết áp, đo nhiệt độ hay kiểm tra màu nước tiểu.
- Đi khám sức khỏe thường xuyên nhưng vẫn không tin vào kết quả bình thường.
- Một số người lại né tránh bệnh viện vì sợ bị chẩn đoán mắc bệnh nặng.
- Thường xuyên tra cứu thông tin bệnh lý trên Internet và liên hệ với tình trạng của bản thân.
- Các triệu chứng tâm lý đi kèm: lo lắng kéo dài, giảm tập trung, rối loạn giấc ngủ, giảm trí nhớ…
Ngoài ra, rối loạn lo âu bệnh tật còn có thể dẫn đến các triệu chứng thể chất như mệt mỏi, đau đầu, khó ngủ, khó chịu vùng thượng vị – chủ yếu do căng thẳng kéo dài gây tăng hormone cortisol.
Nguyên nhân gây rối loạn lo âu bệnh tật
Hiện nay, nguyên nhân chính xác của illness anxiety disorder vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng rối loạn này có thể liên quan đến các yếu tố sau:
- Tiền sử sức khỏe: từng mắc bệnh nghiêm trọng hoặc có tiền sử rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu.
- Yếu tố gia đình: từng có người thân mất vì bệnh nan y hoặc bệnh di truyền.
- Tuổi tác: người cao tuổi có xu hướng lo sợ bệnh tật hơn.
- Tính cách: người cầu toàn, hay suy nghĩ quá mức dễ mắc rối loạn này.
- Tổn thương tâm lý: từng bị bạo hành, lạm dụng hoặc sang chấn tinh thần trong quá khứ.
- Ảnh hưởng từ dịch bệnh: sau đại dịch COVID-19, tỷ lệ mắc chứng này tăng mạnh.
- Tác động của Internet: tiếp xúc quá nhiều với thông tin y khoa có thể kích hoạt lo âu bệnh tật.
Đối tượng có nguy cơ cao
Một số người dễ mắc rối loạn lo âu bệnh tật hơn những người khác, bao gồm:
- Người sống trong môi trường căng thẳng, áp lực kéo dài.
- Người có cha mẹ hoặc người thân quá lo lắng về sức khỏe.
- Người từng bị lạm dụng, từng mắc bệnh nặng khi còn nhỏ.
- Người có tính cách hay lo xa, dễ hoảng sợ.
- Người thường xuyên tìm kiếm thông tin bệnh lý trên mạng.
Cách chẩn đoán rối loạn lo âu bệnh tật
Bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sẽ chẩn đoán dựa trên các tiêu chí trong DSM-5 – cẩm nang chẩn đoán các rối loạn tâm thần. Các bước bao gồm:
- Khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh lý và yếu tố tâm lý.
- Thực hiện các trắc nghiệm tâm lý chuyên sâu.
- Xét nghiệm loại trừ các bệnh lý thể chất.
Bác sĩ sẽ phân biệt rối loạn nghi bệnh với các rối loạn khác như rối loạn lo âu lan tỏa hay rối loạn dạng cơ thể để đưa ra kết luận chính xác.
Cách phòng ngừa rối loạn lo âu bệnh tật
Để giảm nguy cơ mắc chứng rối loạn này, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Duy trì lối sống lành mạnh: ngủ đủ giấc, hạn chế caffeine, tập thể dục thường xuyên.
- Quản lý căng thẳng: tập yoga, thiền, cân bằng thời gian làm việc – nghỉ ngơi.
- Tránh sử dụng chất kích thích và rượu bia.
- Chia sẻ cảm xúc với người thân hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý khi gặp stress.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để tăng cường sức khỏe thể chất và tinh thần.
Phương pháp điều trị rối loạn lo âu bệnh tật
Tùy vào mức độ và tình trạng của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Các phương pháp phổ biến gồm:
Liệu pháp tâm lý (Psychotherapy)
Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) là phương pháp điều trị hiệu quả nhất hiện nay. CBT giúp người bệnh nhận diện và thay đổi những suy nghĩ sai lệch về sức khỏe, học cách kiểm soát lo âu và phản ứng hợp lý hơn trước các triệu chứng cơ thể.
Điều trị bằng thuốc
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI như sertraline hoặc fluoxetine để giảm các triệu chứng lo âu và cải thiện tâm trạng.
Rối loạn lo âu bệnh tật là một tình trạng tâm lý phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống tinh thần và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc hiểu rõ về triệu chứng, nguyên nhân và phương pháp điều trị sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa và kiểm soát tình trạng này.
Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ mắc rối loạn nghi bệnh, hãy sớm tìm đến bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ kịp thời. Việc chăm sóc sức khỏe tinh thần không chỉ giúp cân bằng cuộc sống mà còn là nền tảng để duy trì một tâm trí khỏe mạnh và hạnh phúc lâu dài.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
