Tổng quan về mộng du
Mộng du, hay còn gọi là rối loạn đi lại khi ngủ, là một tình trạng người bệnh thực hiện các hành vi như đi lại, nói chuyện hoặc làm những việc phức tạp trong khi vẫn đang ngủ. Hiện tượng này thường xảy ra trong giai đoạn ngủ sâu không mơ (NREM) và có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút, đôi khi lâu hơn. Mộng du phổ biến hơn ở trẻ em, đặc biệt là trong độ tuổi từ 4 đến 8, nhưng người lớn cũng có thể mắc. Mặc dù đa phần các cơn mộng du không gây nguy hiểm, nhưng trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp chấn thương do va chạm, té ngã hoặc thực hiện các hành vi nguy hiểm mà không ý thức được.
Nguyên nhân gây mộng du
Nguyên nhân của mộng du có thể liên quan đến nhiều yếu tố. Ở trẻ em, sự chưa hoàn thiện của hệ thần kinh trung ương là nguyên nhân phổ biến. Ở người lớn, mộng du thường liên quan đến căng thẳng, thiếu ngủ, rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ, hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc an thần, thuốc ngủ. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, khi mộng du có thể xảy ra nhiều hơn ở những người có người thân từng mắc tình trạng này. Một số bệnh lý như sốt cao, trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc sử dụng rượu bia quá mức cũng làm tăng nguy cơ xuất hiện mộng du.
Triệu chứng của mộng du
Người mắc mộng du thường có các biểu hiện như ngồi dậy đột ngột khi đang ngủ, đi lại trong phòng hoặc nhà, mắt mở nhưng ánh nhìn vô hồn, không phản ứng với lời gọi hoặc kích thích từ bên ngoài. Trong cơn mộng du, họ có thể thực hiện các hành động đơn giản như thay quần áo, mở cửa, ăn uống, hoặc phức tạp hơn như lái xe, sắp xếp đồ đạc. Sau khi tỉnh dậy, người bệnh thường không nhớ gì về những gì đã xảy ra. Một số trường hợp còn kèm theo nói mớ hoặc các hành vi lặp lại vô thức.
Chẩn đoán mộng du
Chẩn đoán mộng du chủ yếu dựa trên khai thác tiền sử bệnh, mô tả của người chứng kiến và loại trừ các rối loạn khác có triệu chứng tương tự như động kinh về đêm hoặc rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM. Bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện đa ký giấc ngủ (polysomnography) để ghi lại hoạt động của não, nhịp tim, nhịp thở và cử động cơ trong khi ngủ, giúp xác định chính xác giai đoạn xảy ra cơn mộng du.
Phương pháp điều trị và phòng ngừa mộng du
Phần lớn trường hợp mộng du ở trẻ em sẽ tự biến mất khi lớn lên và không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, với những trường hợp cơn mộng du xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc tiềm ẩn nguy hiểm, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp như điều chỉnh thói quen ngủ, đảm bảo ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, và điều trị bệnh lý nền. Ở người lớn, nếu mộng du liên quan đến thuốc, cần xem xét điều chỉnh liều hoặc thay đổi thuốc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Trong một số trường hợp, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm liều thấp có thể được kê để giảm tần suất cơn mộng du.
Hiện nay, chưa có cách cụ thể để phòng ngừa mộng du. Tuy nhiên bạn vẫn có thể áp dụng một số cách để hạn chế nguy cơ gặp phải tình trạng này và làm giảm mức độ nghiêm trọng của các cơn mộng du.
- Luyện tập thể dục thể thao để giảm căng thẳng: Căng thẳng và mệt mỏi là những yếu tố làm tăng nguy cơ bị mộng du. Do đó, bạn có thể thử thực hiện các hoạt động giảm căng thẳng như tập yoga, thiền hoặc tập thể dục thể thao… để thư giãn.
- Duy trì môi trường ngủ yên tĩnh và thoải mái: Đảm bảo phòng ngủ yên tĩnh, tối và thoải mái có thể giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ, từ đó hạn chế gặp chứng mộng du. Đặc biệt, bạn cần lưu ý loại bỏ các yếu tố làm tăng nguy cơ bị gián đoạn giấc ngủ như ánh sáng, tiếng ồn…
- Duy trì một lịch trình ngủ đều đặn: Đi ngủ và thức dậy điều độ, cùng một thời gian mỗi ngày, kể cả vào cuối tuần có thể giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm nguy cơ bị mộng du.
- Tránh đồ uống chứa cồn và chất kích thích: Caffeine, cồn và các chất kích thích khác có thể làm gián đoạn giấc ngủ và tăng nguy cơ mắc mộng du. Do đó, để phòng ngừa bị mộng du, bạn cần hạn chế dùng các loại đồ uống có cồn, chất kích thích.
- Điều trị các vấn đề sức khỏe khác: Nếu bạn gặp bất kỳ vấn đề sức khỏe nào khác có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ như chứng ngưng thở khi ngủ hoặc mất ngủ thì cần đi thăm khám để được tư vấn về phương pháp điều trị phù hợp.
Mặc dù những cách trên không thể giúp phòng ngừa tình trạng bệnh tuyệt đối nhưng có thể hỗ trợ làm giảm nguy cơ và hạn chế mức độ nghiêm trọng của các cơn mộng du.
Những trường hợp bắt đầu ở tuổi trưởng thành cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa tâm thần nếu bị mộng du thường xuyên, tự gây hại cho bản thân hoặc tấn công người khác…
- Để an toàn cho người bệnh, nên để họ ngủ ở tầng trệt, trong phòng không có đồ đạc có thể gây hại, cửa phòng và cửa sổ được cài then.
- Nên để chuông ở cửa ra vào để báo thức cho người khác khi bệnh nhân mở cửa.
Khi đó cần đưa bệnh nhân trở lại giường ngủ và không nên cố gắng đánh thức người đang mộng du vì có thể làm họ bị kích động, để người bệnh ngủ đủ thời gian và có giờ giấc. - Trong một số trường hợp có thể sử dụng thuốc an thần nhóm benzodiazepin, thuốc chống trầm cảm
3 vòng. Nếu bị các bệnh lý khác như động kinh, rối loạn tâm thần cần điều trị các bệnh lý đó. - Riêng đối với trẻ em, khi bị mộng du cần dịu dàng đưa trẻ trở lại phòng ngủ. Trước hết đưa trẻ vào nhà vệ sinh vì có thể trẻ đi tìm chỗ vệ sinh, sau đó đưa trẻ về giường. Mộng du có thể kết thúc ngay khi trẻ nằm lên giường. Đừng trông đợi trẻ thức tỉnh khi trở lại giấc ngủ bình thường.
- Bảo vệ trẻ khỏi các tai nạn, mặc dù hiếm nhưng trẻ có thể bị tai nạn, nhất là lúc trẻ đi ra ngoài, có thể bị tai nạn giao thông, bị chó cắn, lạc đường. Vì thế cần khóa cửa, không để trẻ ngủ ở giường hẹp. Giúp trẻ tránh mệt mỏi, kiệt sức vì mệt mỏi, thiếu ngủ có thể làm tăng mộng du.
- Nếu trẻ cần được đánh thức sớm vào buổi sáng thì phải đi ngủ sớm hơn vào tối hôm trước. Cố gắng đánh thức đúng giờ đề phòng mộng du: Nếu con bạn thường bị mộng du, ghi chép thời gian từ lúc trẻ ngủ đến lúc bắt đầu mộng du. Sau đó đánh thức trẻ 15 phút trước khi trẻ bắt đầu mộng du, giữ cho trẻ thức 5 phút. Làm như vậy 7 đêm liền. Nếu trẻ bị mộng du lại thì luyện tập tiếp 7 đêm nữa.
Biện pháp an toàn cho người bị mộng du
Gia đình nên tạo môi trường ngủ an toàn bằng cách khóa cửa, đóng kín cửa sổ, cất dao kéo và vật sắc nhọn, loại bỏ các vật dễ vấp ngã. Không nên cố gắng đánh thức người đang mộng du, mà nhẹ nhàng dẫn họ quay lại giường. Việc duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, tránh rượu bia và chất kích thích cũng giúp hạn chế tình trạng này.
Người bị mộng du cần phải được theo dõi và hỗ trợ bởi người thân để tránh hậu quả có thể xảy ra trong khi họ không tự chủ về hành vi.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
