Tiểu đường thai kỳ là gì?
Tiểu đường thai kỳ là tình trạng rối loạn chuyển hóa đường huyết xảy ra trong thời kỳ mang thai, thường được phát hiện ở tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba. Nguyên nhân là do cơ thể mẹ không sản xuất đủ insulin hoặc trở nên kháng insulin – dẫn đến đường huyết tăng cao.
Mặc dù phần lớn phụ nữ sẽ trở lại bình thường sau khi sinh, nhưng khoảng 5% – 20% có thể phát triển thành tiểu đường tuýp 2 trong tương lai nếu không được kiểm soát kịp thời.
Triệu chứng của tiểu đường thai kỳ
Phần lớn trường hợp tiểu đường thai kỳ không có triệu chứng rõ ràng, chỉ được phát hiện qua xét nghiệm đường huyết định kỳ. Tuy nhiên, mẹ bầu nên đi khám nếu thấy những dấu hiệu sau:
- Tiểu nhiều lần trong ngày, khát nước liên tục.
- Tăng cân nhanh bất thường ở tam cá nguyệt thứ 2 hoặc 3.
- Mệt mỏi, thiếu sức, thường xuyên buồn ngủ.
- Thị lực mờ, vết thương lâu lành.
- Ngứa vùng kín, nhiễm nấm sinh dục.
- Thai nhi phát triển quá lớn hoặc có hiện tượng đa ối.
👉 Trong trường hợp nghiêm trọng, tăng áp lực thẩm thấu hoặc nhiễm ceton có thể gây rối loạn tri giác và hôn mê.
Nguyên nhân gây tiểu đường thai kỳ
Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định, nhưng có một số yếu tố quan trọng dẫn đến bệnh như:
- Trong quá trình mang thai, nhau thai tiết ra các hormone như Lactogen, Estrogen, Progesteron và Prolactin, gây kháng insulin và làm tăng đường huyết.
- Khi thai càng lớn, lượng hormone càng nhiều khiến khả năng kháng insulin tăng cao.
- Nếu đường huyết tăng cao từ sớm (trong 3 tháng đầu), nguy cơ dị tật bẩm sinh sẽ cao hơn; nếu xuất hiện ở cuối thai kỳ, có thể dẫn đến thai to, tăng nguy cơ sinh khó hoặc thai chết lưu.
Đối tượng có nguy cơ cao mắc tiểu đường thai kỳ
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:
- Phụ nữ thừa cân, béo phì (BMI ≥ 25).
- Gia đình có người mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 hoặc tiền sử tiểu đường thai kỳ.
- Mang thai ở độ tuổi trên 35.
- Có hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
- Tiền sử sinh con trên 4kg, thai lưu, sinh non hoặc thai dị tật không rõ nguyên nhân.
Chẩn đoán tiểu đường thai kỳ
Lâm sàng
- Mẹ bầu béo phì, tăng cân quá mức (>20kg).
- Có dấu hiệu thai to, đa ối hoặc thai lưu.
Cận lâm sàng
Xét nghiệm dung nạp glucose (75g đường hòa với 200ml nước) sau khi nhịn ăn 8 – 14 giờ. Nếu có ít nhất 1 trong 3 tiêu chí sau, được chẩn đoán là tiểu đường thai kỳ:
- Đường huyết lúc đói ≥ 92 mg/dL (5,1 mmol/l)
- Đường huyết sau 1 giờ ≥ 180 mg/dL (10,0 mmol/l)
- Đường huyết sau 2 giờ ≥ 153 mg/dL (8,5 mmol/l)
Cách phòng ngừa tiểu đường thai kỳ
Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mẹ bầu nên:
- Hạn chế tinh bột, đồ ngọt, thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ.
- Ăn nhiều rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây tươi và thực phẩm giàu chất xơ.
- Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga bầu.
- Giữ cân nặng ổn định và tránh tăng cân quá nhanh.
- Hạn chế đồ uống có đường, nước ngọt có ga, đồ chế biến sẵn.
📌 Tầm soát tiểu đường thai kỳ:
- Nếu không có yếu tố nguy cơ → Kiểm tra từ tuần 24 – 28.
- Nếu có yếu tố nguy cơ → Tầm soát sớm trong 3 tháng đầu và kiểm tra lại ở tuần 24 – 28 nếu kết quả ban đầu bình thường.
Cách điều trị tiểu đường thai kỳ
Phần lớn trường hợp có thể kiểm soát bằng thay đổi lối sống và chế độ ăn uống:
🍽️ Chế độ dinh dưỡng:
- Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp: sữa đậu nành, cháo yến mạch, bưởi, cà chua…
- Chia nhỏ bữa ăn trong ngày để tránh tăng đường huyết đột ngột.
- Hạn chế chất béo và đồ ăn nhiều dầu mỡ.
🏃♀️ Vận động:
- Tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày để ổn định đường huyết.
- Ăn nhẹ trước khi tập để tránh hạ đường huyết.
📍 Nếu sau 1 – 2 tuần thay đổi lối sống mà đường huyết vẫn cao, bác sĩ có thể chỉ định tiêm insulin để kiểm soát hiệu quả.
👉 Theo nghiên cứu tại Bệnh viện Hùng Vương, hơn 95% thai phụ kiểm soát đường huyết thành công chỉ bằng chế độ ăn và tập luyện.
❓ Câu hỏi thường gặp về tiểu đường thai kỳ
1. Bệnh xuất hiện khi nào?
👉 Thường trong tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba khi hormone thay đổi mạnh.
2. Có nguy hiểm không?
👉 Nếu không điều trị, có thể gây sinh khó, thai to, hạ đường huyết sơ sinh và các biến chứng nguy hiểm khác.
3. Có cần dùng thuốc không?
👉 Không phải lúc nào cũng cần. Hầu hết mẹ bầu kiểm soát được bằng chế độ ăn và vận động.
4. Sau sinh bệnh có hết không?
👉 Phần lớn sẽ biến mất sau sinh, nhưng vẫn có nguy cơ cao phát triển thành tiểu đường tuýp 2 sau này.
5. Có thể sinh thường không?
👉 Có, nếu đường huyết ổn định và không có biến chứng, mẹ vẫn có thể sinh thường dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Tiểu đường thai kỳ là một bệnh lý nội tiết phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được nếu mẹ bầu hiểu rõ, theo dõi sức khỏe thường xuyên và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Việc tầm soát sớm, duy trì chế độ ăn uống khoa học, tập luyện đều đặn và khám thai định kỳ sẽ giúp mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh, bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé yêu.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
