Tổng quan về són phân
Són phân, còn được gọi là đại tiện không tự chủ, là tình trạng người bệnh không kiểm soát được việc đào thải phân hoặc hơi ra ngoài qua hậu môn. Phân có thể rò rỉ ở mức độ nhẹ, chỉ xảy ra khi thải khí, hoặc nghiêm trọng hơn là mất kiểm soát hoàn toàn khi đi tiêu.
Về mặt y khoa, són phân được xác định khi các triệu chứng kéo dài ít nhất 1 tháng và xuất hiện ở người từ 4 tuổi trở lên, với điều kiện trước đó người bệnh đã có khả năng kiểm soát việc đại tiện. Đây là một vấn đề phổ biến, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và tâm lý, nhưng lại thường bị che giấu do tâm lý ngại ngùng. Chính vì vậy, tỷ lệ thực tế của bệnh có thể cao hơn nhiều so với số liệu thống kê.
Triệu chứng của són phân
Người bị són phân thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát nhu cầu đi vệ sinh và cảm giác căng đầy trực tràng. Một số trường hợp còn mất khả năng phân biệt giữa nhu cầu đại tiện và việc điều tiết khí.
Các biểu hiện thường gặp bao gồm:
Rò rỉ phân ngoài ý muốn: Có thể là phân lỏng, phân mềm hoặc chỉ một lượng rất nhỏ.
Mất cảm giác buồn đi tiêu: Không nhận biết được khi phân đã xuống trực tràng.
Khó kiểm soát khi vận động mạnh: Ho, hắt hơi, chạy, nâng vật nặng có thể gây rò rỉ phân.
Cảm giác đầy tức trực tràng: Ngay cả khi đã đi tiêu.
Kích ứng vùng hậu môn: Da quanh hậu môn bị đỏ, ngứa, nóng rát do tiếp xúc thường xuyên với phân.
Nguyên nhân gây són phân
Có nhiều yếu tố làm giảm khả năng kiểm soát đại tiện, trong đó phổ biến nhất là:
Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài
Tiêu chảy khiến cơ hậu môn suy yếu.
Táo bón lâu ngày gây căng giãn trực tràng và tổn thương dây thần kinh.
Tổn thương cơ thắt hậu môn
Thường gặp ở phụ nữ sau sinh khó hoặc sinh bằng dụng cụ.
Có thể do phẫu thuật hậu môn – trực tràng (cắt trĩ, mổ lỗ rò…).
Tổn thương thần kinh
Gặp ở người bị tiểu đường lâu năm, đột quỵ, chấn thương tủy sống, hoặc sau phẫu thuật vùng chậu.
Trực tràng mất khả năng co giãn
Hậu quả của sẹo hoặc viêm sau phẫu thuật, xạ trị hoặc bệnh lý viêm ruột.
Các nguyên nhân khác
Lạm dụng thuốc nhuận tràng.
Dị tật bẩm sinh.
Tác dụng phụ của điều trị bằng tia xạ vùng chậu.
Đối tượng dễ mắc són phân
Người cao tuổi: Cơ và dây thần kinh suy yếu theo thời gian.
Phụ nữ sau sinh: Đặc biệt sau sinh khó hoặc phải can thiệp thủ thuật.
Người mắc bệnh thần kinh: Tiểu đường, đa xơ cứng, Alzheimer, sa sút trí tuệ.
Người khuyết tật vận động: Khó di chuyển nhanh để kịp đi vệ sinh.
Chẩn đoán són phân
Bác sĩ sẽ khai thác kỹ bệnh sử, thói quen ăn uống, sinh hoạt và tiền sử phẫu thuật của người bệnh. Sau đó, có thể thực hiện:
Khám hậu môn – trực tràng
Nội soi tiêu hóa để tìm nguyên nhân thực thể
Siêu âm, chụp MRI đánh giá cơ thắt
Xét nghiệm chức năng cơ thắt hậu môn
Xét nghiệm phân và máu nếu nghi ngờ bệnh lý tiêu hóa kèm theo
Điều trị són phân
Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp sau:
- Điều trị bằng thuốc
Thuốc chống tiêu chảy: Loperamid, Bismuth subsalicylat.
Thuốc trị táo bón: Thuốc nhuận tràng, bổ sung chất xơ hòa tan.
- Thay đổi chế độ ăn uống
Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
Uống đủ nước mỗi ngày.
Tránh thực phẩm gây kích ứng ruột như cà phê, đồ cay, rượu bia.
- Luyện tập cơ sàn chậu
Tập Kegel đều đặn để tăng sức mạnh cơ thắt hậu môn. - Phẫu thuật (nếu cần)
Sphincteroplasty tái tạo cơ thắt hậu môn.
Điều trị các bệnh kèm theo như trĩ, sa trực tràng.
Phòng ngừa són phân
Ngăn ngừa táo bón: Ăn nhiều chất xơ, vận động đều đặn.
Đi vệ sinh đúng giờ: Tạo thói quen đại tiện mỗi ngày vào cùng một thời điểm.
Tránh rặn mạnh khi đi tiêu để giảm áp lực lên cơ hậu môn.
Điều trị sớm tiêu chảy và các bệnh lý tiêu hóa.
Lời khuyên cho người đang sống chung với són phân
Nếu chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn, bạn có thể áp dụng các mẹo sau để giảm khó chịu:
Đi vệ sinh trước khi ra khỏi nhà.
Mang theo giấy vệ sinh, bỉm người lớn hoặc miếng lót.
Rửa sạch và giữ khô vùng hậu môn.
Dùng kem chống ẩm hoặc gạc bảo vệ da.
Són phân là vấn đề nhạy cảm nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu được chẩn đoán và điều trị sớm. Đừng ngần ngại chia sẻ với bác sĩ để tìm giải pháp phù hợp cho mình.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
