1. Tổng quan về Lichen nitidus
Lichen nitidus là tình trạng viêm da mãn tính với các thương tổn điển hình là nốt sần phẳng (kích thước khoảng 1–3mm), có giới hạn rõ, bề mặt trơn nhẵn hoặc hơi trũng, đôi khi có vảy mỏng. Các sẩn thường liên kết thành mảng hình tròn, bầu dục hoặc ngoằn ngoèo, kèm cảm giác ngứa.
Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, nhưng thường gặp ở:
- Mặt trước cổ tay, cẳng tay
- Mặt trước cẳng chân
- Vùng thắt lưng
- Ngực, bụng, cánh tay
- Vùng sinh dục (bao gồm cả dương vật)
Hiếm gặp hơn ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và móng tay.
2. Triệu chứng nhận biết Lichen nitidus
Các dấu hiệu thường thấy gồm:
- Nốt sẩn nhỏ, phẳng, sáng bóng: kích thước từ đầu kim đến đầu đinh ghim.
- Màu sắc thay đổi:
- Hơi hồng trên người da sáng màu.
- Nhạt màu hoặc sáng hơn vùng da xung quanh ở người có da sẫm màu.
- Phân bố: thường xuất hiện thành cụm, có thể biến mất ở một vùng rồi tái phát ở vùng khác.
- Hiện tượng Koebner: tổn thương mới xuất hiện tại vị trí da bị gãi hoặc trầy xước.
- Ngứa: đa số trường hợp gây ngứa nhẹ đến vừa, hiếm khi ngứa dữ dội.
- Tổn thương niêm mạc: khoảng 40–60% bệnh nhân có thể bị ở lưỡi, má, môi, âm đạo, thanh quản… với biểu hiện mảng trắng hoặc loét đau.
- Tổn thương da đầu: có thể dẫn tới rụng tóc vĩnh viễn.
- Tổn thương móng (10% bệnh nhân): khía dọc, dày móng, tách móng hoặc teo móng.
3. Nguyên nhân gây Lichen nitidus
Hiện nguyên nhân chính xác chưa được xác định, nhưng các yếu tố nguy cơ bao gồm:
- Rối loạn tự miễn dịch: hệ miễn dịch tấn công nhầm tế bào da và niêm mạc.
- Tác dụng phụ thuốc: một số thuốc điều trị tim mạch, viêm khớp, cao huyết áp, tiểu đường, sốt rét, kháng sinh hoặc thuốc giảm đau – chống viêm.
- Dị ứng kim loại nha khoa: đặc biệt sau khi trám răng bằng amalgam.
- Viêm gan C: được xem là một yếu tố liên quan.
- Nhiễm virus: Epstein-Barr, cytomegalovirus, varicella zoster, herpes, HPV, HIV.
- Stress, căng thẳng kéo dài: làm tăng nguy cơ phát bệnh hoặc tái phát.
4. Ai dễ mắc Lichen nitidus?
Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi và giới tính, nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành trung niên và những người có bệnh lý tự miễn hoặc tiền sử dị ứng.
5. Chẩn đoán bệnh
Bác sĩ sẽ dựa vào:
- Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng.
- Sinh thiết da: quan sát mô dưới kính hiển vi để tìm các đặc điểm điển hình.
- Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp: phát hiện lắng đọng IgM, IgA, C3.
- Xét nghiệm viêm gan C và test dị ứng (nếu cần).
- Kiểm tra thêm nếu nghi ngờ tổn thương ở thực quản, bộ phận sinh dục, tai hoặc miệng.
6. Điều trị Lichen nitidus
Phần lớn trường hợp có thể tự khỏi sau vài tháng đến vài năm. Tuy nhiên, bệnh dễ tái phát nên cần theo dõi định kỳ.
Phác đồ điều trị gồm:
- Thuốc bôi: corticosteroid, tacrolimus, pimecrolimus để giảm viêm và ngứa.
- Điều trị toàn thân: corticosteroid uống, thuốc ức chế miễn dịch hoặc liệu pháp quang trị liệu (UVB) trong trường hợp nặng.
- Điều trị bệnh kèm theo (nếu có): viêm gan C, bệnh tự miễn…
Biện pháp hỗ trợ tại nhà:
- Ngâm bồn với bột yến mạch keo, sau đó bôi kem dưỡng ẩm.
- Sử dụng kem hydrocortisone không kê đơn (≥1%).
- Tránh gãi, cọ xát mạnh vào vùng da tổn thương.
- Với lichen ở miệng: giữ vệ sinh răng miệng tốt, tránh thuốc lá, rượu, thức ăn cay hoặc chua.
7. Phòng ngừa Lichen nitidus
Hiện chưa có phương pháp phòng ngừa tuyệt đối, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ bùng phát bằng cách:
- Duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế stress.
- Tránh tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng hoặc kích ứng da.
- Kiểm soát tốt các bệnh nền (viêm gan C, tiểu đường…).
- Thăm khám định kỳ với bác sĩ da liễu.
Nguồn: Tổng hợp
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Độc giả nên tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn cụ thể và chính xác nhất.
